Τα τελευταία χρόνια, ένα από τα βασικά ερωτήματα γύρω από τους πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (AI agents) ήταν αν μπορούν πράγματι να προσφέρουν χρήσιμη δουλειά σε μια επιχείρηση.

Η απάντηση είναι πλέον όλο και πιο ξεκάθαρη: μπορούν.

Τα δύσκολα ερωτήματα δεν αφορούν πια τις τεχνικές δυνατότητες, αλλά την αξιοποίησή τους μέσα στους οργανισμούς. Μπορούν οι επιχειρήσεις να εμπιστευτούν πράκτορες που ενεργούν για λογαριασμό τους; Πώς ελέγχονται πράκτορες που αλληλεπιδρούν με εφαρμογές, δεδομένα, εργαζόμενους, αλλά και με άλλους πράκτορες; Ποιος φέρει την ευθύνη όταν κάτι στραβώσει; Και μπορούν οι εταιρείες να αποκομίσουν αρκετή αξία ώστε να δικαιολογηθεί ένα κόστος που ενδέχεται να αυξάνεται;

Σε αυτά ακριβώς τα ερωτήματα επικεντρώνεται μια πρόσφατη έκθεση της Linux Foundation Research (LFR) με τίτλο «Enterprise Transitions to the Agentic Era». Τη συνυπογράφουν οι Hilary Carter, Hillary Curran και Anni Lai, και βασίζεται σε συνεντεύξεις με 25 ηγετικά στελέχη, ιδρυτές, διευθυντικά στελέχη επιχειρήσεων και συμβούλους που συνδέονται με τις κοινότητες του Linux Foundation.

Μια έκθεση της McKinsey του 2024 περιέγραψε εύστοχα αυτή τη μετάβαση: από εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, όπως τα chatbots που απαντούν σε ερωτήσεις και δημιουργούν περιεχόμενο, περνάμε σε πράκτορες ικανούς να φέρνουν εις πέρας σύνθετες εργασίες πολλών βημάτων.

Με δυο λόγια, η τεχνολογία περνά από τη σκέψη στην πράξη. Και μαζί της αλλάζει και η πρόκληση που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις.

Ο πράκτορας ως νέο επίπεδο συντονισμού

Η έκθεση της LFR αναπτύσσεται σε τέσσερις άξονες: τεχνολογική στρατηγική, διακυβέρνηση και διαχείριση κινδύνων, αλλαγές στα επιχειρηματικά μοντέλα, και απόδοση της επένδυσης μαζί με τον οδικό χάρτη για την εποχή των πρακτόρων.

Ο πρώτος άξονας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Οι περισσότεροι συνομιλητές των ερευνητριών συμφωνούν ότι οι πράκτορες αρχίζουν να συντονίζουν τους πόρους των επιχειρήσεων με νέους τρόπους.

Αυτό εγείρει ένα εύλογο ερώτημα: θα μπορούσαν οι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης να αναλάβουν κάποια στιγμή έναν ρόλο ανάλογο με εκείνον των λειτουργικών συστημάτων;

Τα λειτουργικά συστήματα διαχειρίζονται εδώ και δεκαετίες το υλικό και το λογισμικό των υπολογιστών. Πιο πρόσφατα, οι τεχνολογίες cloud-native επέτρεψαν στις επιχειρήσεις να διαχειρίζονται δυναμικά κατανεμημένους πόρους και εφαρμογές στο νέφος.

Οι πράκτορες ίσως προσθέτουν τώρα ένα ακόμη επίπεδο αφαίρεσης, συντονίζοντας εφαρμογές, δεδομένα, ροές εργασίας και, όλο και συχνότερα, εξειδικευμένους ψηφιακούς εργαζόμενους, με στόχο ευρύτερους σκοπούς. Ορισμένοι συμμετέχοντες στη μελέτη πιστεύουν ότι οι πράκτορες εξελίσσονται ήδη στον πυρήνα μιας νέας γενιάς επιχειρησιακών λειτουργικών συστημάτων. Όπως το έθεσε ένας από αυτούς, όπως το λειτουργικό σύστημα έκρυψε πίσω του την πολυπλοκότητα του υλικού, έτσι και το επίπεδο των πρακτόρων κρύβει πλέον την πολυπλοκότητα των εφαρμογών, των δεδομένων και των ροών εργασίας.

Άλλοι θεωρούν ότι είναι πολύ νωρίς για τέτοια συμπεράσματα. Κάποιοι παρομοιάζουν τους πράκτορες περισσότερο με χρονοδρομολογητές (schedulers) παρά με λειτουργικά συστήματα: δεν κατέχουν οι ίδιοι τους πόρους, αλλά ορίζουν προτεραιότητες στην πρόσβαση σε αυτούς, ανάλογα με την πρόθεση που αντιλαμβάνονται. Και κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις πρέπει πρώτα να αναπτύξουν κάτι αντίστοιχο με τα πλαίσια ενορχήστρωσης που εμφανίστηκαν κατά τη μετάβαση στο cloud-native.

Ποια αναλογία είναι η πιο εύστοχη μένει να φανεί. Το ουσιαστικό συμπέρασμα, όμως, είναι σαφές: οι πράκτορες δεν καταργούν τα θεμέλια της επιχειρησιακής πληροφορικής ή της ανάπτυξης λογισμικού. Προσθέτουν από πάνω τους ένα νέο επίπεδο εκτέλεσης και συντονισμού.

Κι από τη στιγμή που οι πράκτορες αρχίζουν να συντονίζουν πόρους και να δρουν αυτόνομα, η διακυβέρνηση γίνεται αναγκαιότητα.

Από τον εκ των υστέρων έλεγχο στη διακυβέρνηση σε πραγματικό χρόνο

Το σημείο όπου οι συνομιλητές συμφώνησαν περισσότερο ήταν η ανάγκη για ένα επίπεδο διακυβέρνησης που να παρεμβάλλεται ανάμεσα στους πράκτορες και στους πόρους που διαχειρίζονται.

Η έκθεση περιγράφει τέσσερις βασικές λειτουργίες ενός τέτοιου επιπέδου:

  • Επιβολή κανόνων, ώστε οι κρίσιμες ενέργειες να αξιολογούνται πριν εκτελεστούν.
  • Ταυτοποίηση και εξουσιοδότηση, ώστε να είναι σαφές ποιος είναι ο πράκτορας και για λογαριασμό ποιου ενεργεί.
  • Καταμέτρηση και κατανομή κόστους, για την παρακολούθηση της χρήσης και των δαπανών.
  • Ιχνηλασιμότητα, με ένα αμετάβλητο αρχείο ενεργειών και αποτελεσμάτων.

Εδώ φαίνεται καθαρά μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στην παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη και στους πράκτορες.

Ένα chatbot συνήθως δίνει μια πληροφορία ή μια πρόταση και αφήνει στον άνθρωπο να αποφασίσει τι θα κάνει. Ένας πράκτορας, αντίθετα, μπορεί να δράσει ο ίδιος: να ανοίξει μια βάση δεδομένων, να χρησιμοποιήσει μια εφαρμογή, να εκκινήσει μια συναλλαγή ή να αναθέσει μια εργασία σε άλλον πράκτορα.

Γι’ αυτό η διακυβέρνηση δεν μπορεί να στηρίζεται κυρίως στο να διαπιστώνουμε εκ των υστέρων ότι κάτι πήγε στραβά.

Οι συνομιλητές συμφώνησαν ότι οι αναδρομικοί έλεγχοι δεν αρκούν όταν οι πράκτορες λειτουργούν με ταχύτητα μηχανής. Οι κανόνες και οι δικλίδες ασφαλείας πρέπει να εφαρμόζονται πριν εκτελεστούν οι κρίσιμες ενέργειες, είτε κατά τον χρόνο εκτέλεσης είτε μέσω της αυτορρύθμισης του ίδιου του μοντέλου.

Με άλλα λόγια, όσο η τεχνητή νοημοσύνη περνά από τις προτάσεις στις πράξεις, τόσο η διακυβέρνηση πρέπει να περνά από τον εκ των υστέρων έλεγχο στον έλεγχο σε πραγματικό χρόνο.

Ποιος λογοδοτεί για τους ψηφιακούς συναδέλφους;

Η διακυβέρνηση φέρνει στο προσκήνιο και το δύσκολο ζήτημα της ευθύνης για τους εικονικούς εργαζόμενους.

Εδώ οι συνομιλητές συμφώνησαν σε μεγάλο βαθμό: όσο αυτόνομος κι αν είναι ένας πράκτορας, η ευθύνη ανήκει στον οργανισμό που τον χρησιμοποιεί και στους ανθρώπους που τον ρυθμίζουν και εγκρίνουν τις ενέργειές του. Αν μια επιχείρηση φορτώσει μια αποτυχία στην ίδια την τεχνητή νοημοσύνη, δύσκολα θα πείσει τις ρυθμιστικές αρχές, τους πελάτες ή την κοινή γνώμη.

Τα πράγματα περιπλέκονται όμως σημαντικά όταν συνεργάζονται πολλοί πράκτορες: ένας πράκτορας αναθέτει μια εργασία σε έναν δεύτερο, ο οποίος με τη σειρά του χρησιμοποιεί μια υπηρεσία ή καλεί έναν τρίτο. Η έκθεση χαρακτηρίζει τη λογοδοσία σε τέτοιες αλυσίδες ως ένα ζήτημα που παραμένει ανοιχτό.

Το κλασικό ερώτημα στη διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης ήταν: σε ποιο σημείο παρεμβαίνει ο άνθρωπος;

Η εποχή των πρακτόρων προσθέτει ένα ακόμη: πώς ελέγχουμε τις παραδόσεις εργασιών από τον έναν πράκτορα στον άλλον; Όταν οι οργανισμοί θα χρησιμοποιούν εκατοντάδες ή και χιλιάδες αυτόνομους πράκτορες, η χειροκίνητη εποπτεία κάθε αλληλεπίδρασης θα είναι προφανώς αδύνατη και θα χρειαστεί εκτεταμένη αυτοματοποίηση.

Τα οικονομικά του λογισμικού αλλάζουν

Η μετάβαση από το λογισμικό-εργαλείο στο λογισμικό που εκτελεί το ίδιο τη δουλειά έχει σοβαρές συνέπειες και για τα επιχειρηματικά μοντέλα.

Σύμφωνα με την έκθεση, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι η παραδοσιακή τιμολόγηση ανά χρήστη θα δεχθεί πιέσεις. Αν οι πράκτορες κάνουν δουλειά που πριν έκαναν άνθρωποι, τότε η χρέωση με βάση τον αριθμό των ανθρώπων χρηστών απέχει όλο και περισσότερο από την πραγματική αξία που προσφέρει το λογισμικό.

Παράλληλα, οι περισσότεροι συνομιλητές απέρριψαν τις προβλέψεις ότι το μοντέλο Software-as-a-Service (SaaS) έχει τελειώσει. Εκτιμούν ότι οι καθιερωμένες εταιρείες SaaS θα προσαρμοστούν και δεν θα εξαφανιστούν.

Οι πιέσεις στο κόστος μπορεί επίσης να ωθήσουν τις επιχειρήσεις σε υβριδικά χαρτοφυλάκια μοντέλων. Μικρότερα μοντέλα ανοιχτού κώδικα, συχνά εγκατεστημένα τοπικά, θα αναλαμβάνουν τις συνηθισμένες εργασίες μεγάλου όγκου, ενώ τα ακριβότερα μοντέλα αιχμής θα χρησιμοποιούνται για προβλήματα που απαιτούν σύνθετη συλλογιστική.

Το κοινό συμπέρασμα είναι ότι, όταν το λογισμικό δεν βοηθά απλώς τους ανθρώπους να δουλεύουν αλλά δουλεύει το ίδιο, τα οικονομικά του επιχειρησιακού λογισμικού δεν μπορούν να μείνουν ίδια.

Μετράτε αποτελέσματα, όχι πράκτορες

Πώς μπορούν λοιπόν οι επιχειρήσεις να κρίνουν αν οι επενδύσεις τους στους πράκτορες αποδίδουν;

Οι συνομιλητές πρότειναν μια απλή αρχή: μετράτε την ολοκληρωμένη δουλειά και την αξία που παράγεται, όχι τη δραστηριότητα.

Το πόσους πράκτορες έχει μια εταιρεία ή πόσα tokens καταναλώνει λέει ελάχιστα για το αν γίνεται πιο παραγωγική. Αντίθετα, η προσοχή πρέπει να στρέφεται σε δείκτες όπως οι ολοκληρωμένες εργασίες, τα ποσοστά επίλυσης, η ποιότητα, ο χρόνος που εξοικονομείται και το συνολικό κόστος ανά αποτέλεσμα σε σύγκριση με την προηγούμενη διαδικασία που βασιζόταν σε ανθρώπους.

Η έκθεση προσφέρει επίσης μια χρήσιμη ματιά στα πιλοτικά προγράμματα που αποτυγχάνουν.

Οι συνομιλητές δεν θεωρούν τα υψηλά ποσοστά αποτυχίας απόδειξη ότι οι πράκτορες δεν λειτουργούν· τα βλέπουν ως φυσιολογικό κομμάτι του πειραματισμού. Ωστόσο, κάθε πείραμα πρέπει να έχει σαφείς στόχους και να καταγράφει τα αποτελέσματά του, ώστε οι αποτυχίες να γίνονται γνώση για τον οργανισμό και όχι απλώς επιπλέον έξοδα.

Είναι πιθανό, μάλιστα, οι πράκτορες να διαδοθούν γρηγορότερα απ’ ό,τι το cloud computing. Λειτουργούν πάνω σε υποδομές νέφους που οι επιχειρήσεις έχουν ήδη στήσει και έχουν μάθει να εμπιστεύονται. Ο ανοιχτός κώδικας μπορεί να επιταχύνει σημαντικά την ανάπτυξη. Και η υιοθέτηση ξεκινά όλο και περισσότερο από τη βάση, καθώς οι εργαζόμενοι ήδη δοκιμάζουν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, είτε τα έχει εγκρίνει επίσημα ο οργανισμός τους είτε όχι.

Ένας οδικός χάρτης για την εποχή των πρακτόρων

Όταν ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να κατονομάσουν τα μεγαλύτερα εμπόδια στην υιοθέτηση, στην πρώτη θέση βρέθηκαν η εμπιστοσύνη και η διακυβέρνηση, και ακολούθησαν τα δεδομένα και το πλαίσιο πληροφοριών (context), η διαχείριση της αλλαγής και το κόστος.

Από αυτά τα εμπόδια προκύπτει ένας χρήσιμος οδικός χάρτης για τις επιχειρήσεις.

Χτίστε εμπιστοσύνη και διακυβέρνηση. Πριν δώσουν ουσιαστική αυτονομία στους πράκτορες, οι οργανισμοί χρειάζονται σαφείς ταυτότητες, δικαιώματα πρόσβασης, κανόνες, αρχεία ελέγχου, δικλίδες ασφαλείας κατά την εκτέλεση και ξεκάθαρη ανάθεση ευθυνών.

Επενδύστε στη γνώση και στο πλαίσιο του οργανισμού. Η έκθεση κάνει μια ιδιαίτερα σημαντική παρατήρηση: ένας πράκτορας μπορεί να είναι τόσο αποτελεσματικός όσο του επιτρέπει το πλαίσιο πληροφοριών που έχει στη διάθεσή του. Η διαχείριση της γνώσης πρέπει επομένως να αντιμετωπίζεται ως βασική υποδομή και όχι ως κάτι δευτερεύον. Οι επιχειρήσεις έχουν συσσωρεύσει επί δεκαετίες γνώση σε βάσεις δεδομένων, εφαρμογές, έγγραφα, APIs, αλλά και στο μυαλό των ανθρώπων τους. Οι πράκτορες θα είναι χρήσιμοι μόνο στον βαθμό που μπορούν να αξιοποιούν αυτή τη γνώση με ασφάλεια και να την ερμηνεύουν σωστά.

Ανασχεδιάστε τον τρόπο εργασίας, αντί απλώς να «κουμπώνετε» πράκτορες σε υπάρχουσες διαδικασίες. Η μετάβαση στην εποχή των πρακτόρων είναι οργανωσιακός μετασχηματισμός όσο και τεχνολογικός.

Μετράτε οικονομικά αποτελέσματα. Εστιάστε στην αξία της ολοκληρωμένης δουλειάς και όχι στα tokens, στον αριθμό των πρακτόρων ή σε άλλους δείκτες δραστηριότητας.

Πειραματιστείτε τολμηρά, αλλά με κανόνες. Ο πειραματισμός από τη βάση επιταχύνει τη μάθηση, όμως οι οργανισμοί πρέπει να μετατρέψουν την ανεξέλεγκτη «σκιώδη τεχνητή νοημοσύνη» (shadow AI) σε οργανωμένη και ελεγχόμενη χρήση, και να φροντίζουν ώστε τόσο τα επιτυχημένα όσο και τα αποτυχημένα πιλοτικά να εμπλουτίζουν τη θεσμική τους γνώση.

Οι δυνατότητες δεν είναι πλέον το εμπόδιο

Το σημαντικότερο μήνυμα της έκθεσης της Linux Foundation Research είναι ότι οι δυνατότητες των πρακτόρων δεν αποτελούν πια τον βασικό περιορισμό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν λυθεί όλα τα τεχνικά προβλήματα, κάθε άλλο. Σημαίνει όμως ότι η κεντρική πρόκληση για τις επιχειρήσεις μετατοπίζεται: από το πώς θα γίνουν οι πράκτορες πιο ικανοί, στο πώς θα χτιστεί η οργανωσιακή υποδομή που θα τους επιτρέψει να δρουν με ασφάλεια και αποδοτικότητα.

Η υποδομή αυτή περιλαμβάνει ταυτοποίηση, εξουσιοδότηση, δικλίδες ασφαλείας κατά την εκτέλεση, ιχνηλασιμότητα, έλεγχο του κόστους, ποιοτικά δεδομένα, οργανωσιακή γνώση και σαφή ανθρώπινη λογοδοσία. Απαιτεί επίσης από τις εταιρείες να ξανασκεφτούν τις ροές εργασίας τους, τα οικονομικά του λογισμικού και τον τρόπο με τον οποίο αποτιμούν τη δουλειά που παράγεται από τη συνεργασία ανθρώπων και ψηφιακών συναδέλφων.

Ορισμένα σημαντικά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Δεν ξέρουμε ακόμη αν οι πράκτορες θα γίνουν ο πυρήνας ενός νέου λειτουργικού συστήματος για ολόκληρη την επιχείρηση, ποια τεχνικά πρότυπα θα επικρατήσουν, πόσο ριζικά θα αλλάξουν τη σημερινή βιομηχανία λογισμικού ή αν η υιοθέτησή τους θα είναι πράγματι ταχύτερη από τη μετάβαση στο cloud-native. Η έκθεση κάνει σωστά τη διάκριση ανάμεσα σε αυτά τα ανοιχτά ζητήματα και στα πεδία όπου ήδη διαμορφώνεται συναίνεση.

Η γενική κατεύθυνση, πάντως, γίνεται όλο και πιο σαφής.

Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη έδωσε στις επιχειρήσεις συστήματα που κατανοούν και παράγουν όλο και καλύτερα κείμενο, κώδικα, εικόνες και άλλες μορφές περιεχομένου. Οι πράκτορες δίνουν σε αυτά τα συστήματα τη δυνατότητα να δρουν. Κι αυτό αλλάζει ριζικά τη φύση της πρόκλησης.

Τελικά, η μετάβαση στην εποχή των πρακτόρων θα κριθεί λιγότερο από το πόσο ευφυείς θα γίνουν οι ίδιοι οι πράκτορες και περισσότερο από το πόσο ευφυώς θα μάθουν οι επιχειρήσεις να τους διακυβερνούν, να τους εντάσσουν στη λειτουργία τους και να συνεργάζονται μαζί τους.

Διαβάστε ολόκληρη την έκθεση

Πηγή άρθρου: https://www.linuxfoundation.org/